Por mi, ĝi estas la mondo

La intervjuo, kiu sekvas, estis farita de Enrique Jaramillo Levi, per retpoŝto, por la revuo Maga.

Enkonduko de Enrique Jaramillo Levi

Se la tempo ne estus ofte obstaklo por ke la aferoj de la intelekto kaj de la spirito firmiĝu aŭ trovu almenaŭ certajn niĉojn, kie deponiĝi kaj kreski, sendube Roberto kaj mi estus kunvenintaj por konversacii pli trankvile pri la ĉi tie traktitaj temoj, dum ni trinkus vaporantan tason da kafo aŭ bone malvarman bieron. La korinklino, kiu nin ligas, estas tiu de du bonaj amikoj, kiuj, pro kialoj de aĝo, bone povus esti patro kaj filo. Mi respektas kaj admiras en Roberto lian enorman sentemon kaj talenton, lian kapablon trakti homojn kaj lian malavarecon. Sendube li iros tre malproksimen en sia kariero kaj kiel verkisto.

Roberto Pérez-Franco naskiĝas en la urbo Chitré la 26-an de aprilo 1976. Li havas, do, 29 jarojn. Baldaŭ li estos publikiginta sian kvaran libron de noveloj, Cenizas de ángel (Cindroj de anĝelo), per kiu li meritis la Nacian Premion pri Novelo “José María Sánchez” 2005 de la Teknologia Universitato de Panamo. Li aperas inkluzivita en Hasta el sol de mañana (Ĝis la suno de morgaŭ) (50 Cuentistas panameños nacidos a partir de 1949) (Panamo, 1998), Panamá cuenta (Panamo rakontas) (Cuentistas del Centenario 1851 – 2003) (Panamo, 2003), La minificción en Panamá (La mikrofikcio en Panamo). Breve antología del cuento breve en Panamá (Bogoto, 2003), Cuentos panameños (Panamaj noveloj). Antología de narrativa panameña contemporánea (Madrido, 2004) kaj Sueño compartido (Kunhavata sonĝo) (Cuentistas panameños : 1892-2005) (2 volumoj; Panamo, 2005), antologioj kompilitaj de mi.

1. Vi havas tri librojn de noveloj publikigitaj, kion signifas por vi la fakto, ke vi meritis la Nacian Premion pri Novelo “José María Sánchez” 2005, je la plenumiĝo de la deka datreveno de ĉi tiu konkurso subtenata de la UTP?

Ĝi signifis por mi malpeziĝon, instigon kaj esperon. Malpeziĝon, ĉar post publikigo de la novelo “Vida” (“Vivo”), kiun multaj konsideras frua ĉefverko, mi trovis min minacata de la ebleco stagni en la ombro de tiu punkta atingo, kiel la fluta azeno de la fabelo de Iriarte. Instigon, ĉar la rekono implicita en la deka Sánchez permesis al mi reaperi kun certa gracio sur la scenejo de la literaturo, post kvinjara foresto pro miaj studoj de Magistriĝo. Kaj esperon, ĉar, kvankam mi pretiĝas malaperi dum kvin jaroj plie por studi Doktoriĝon, mi scias, ke mi ankoraŭ havas la potencialon fariĝi bona novelisto. Ĝis nun, mia plej granda merito ne estis esti bona novelisto, sed esti juna novelisto. Dum la gracio de la juneco eluziĝas, estas sane amasigi meritojn, kiuj ne rilatas al la aĝo.

2. Laŭ via juĝo, kian rolon ludis ĝis nun ĉi tiu Premio en la evoluo de la nacia literaturo?

Laŭ mia opinio, la Premio Sánchez poziciiĝis kiel unu el la plej gravaj, kiujn povas ricevi novelisto en Panamo, dua nur post la Premio Miró kaj la Premio Sinán. Tre altnivelaj novelistoj, inkluzive de gajnintoj de la Miró mem, ricevis ĝin iam. La Sánchez rezultas aparte grava mejloŝtono por juna novelisto, ĉar ĝi lokas lin en la nacia literatura horizonto kaj proponas certan prestiĝon, kiu servas kiel platformo dum la aŭtoro perfektiĝas por atingi pli altan kvaliton en la verkoj, pli altajn celojn kaj novajn honorojn.

3. Ĉu vi konas la novelverkaron de la aŭtoro el Bocas del Toro, kies nomon portas la premio? Se jes, kiujn literaturajn meritojn vi atribuas al li?

Mi konas tre malmulte: nur la novelon “La muerte de Nicanor” (“La morto de Nicanor”). En ĝi ŝajnas al mi interesa la uzo de ironio pri la temo de la maĉismo de niaj kamparanoj, kaj amuza la priskribo de la malegala amo en tiu geedzeco. Mi pli bone konas la ĵurnalisman verkaron de lia frato, Guillermo Sánchez Borbón, kiu subskribas en la literaturo kiel Tristán Solarte, kies kuraĝa plumo katalizis la falon de la milita diktaturo kaj la renaskiĝon de la demokratio en Panamo.

4. Parolu al ni iom pri la noveloj, kiuj konsistigas la verkon Cenizas de ángel, per kiu vi gajnis la Premion, kaj kiun la U.T.P. publikigos post kelkaj monatoj.

La kolekto inkluzivas dek kvin novelojn, skribitajn inter 1993 kaj 2005, kun ampleksa gamo da temoj kaj stiloj. Mi konsideras ĝin la verko de juna verkisto, kiu ankoraŭ ne atingis sian propran voĉon, kaj kiu tial eksperimentas en la ombro de la majstroj de la pasinteco. Sed ĝi estas paŝo en la ĝusta direkto. Ĝi ne havas pli grandan temecan unuecon, preter certaj ripetiĝantaj metaforoj. Parte, ĝi estis ekzerco de literatura purigo, post mia decido doni definitivan formon al noveloj, kiujn mi delonge naskis. Aliflanke, ĝi estis okazo ludi kun novaj lirikaj formoj.

5. Vi estas elektromekanika inĝeniero diplomiĝinta ĉe la U.T.P., sed de tre juna vi skribas novelojn kaj ŝatas la fotografion kaj la muzikon. Jam en 1993 vi publikigis vian unuan libron, Cuando florece el macano (Kiam floras la macano)1, kaj poste en 1996 vi konigis Confesiones en el cautiverio (Konfesoj en la kaptiteco), kaj en 2000 Cierra tus ojos (Fermu la okulojn) (kun la U.T.P.). Ĝis nun la scienco kaj la teknologio ne ŝajnas esti gravaj temoj en via verko. Kiel kontribuas via scienca formado al via literatura laboro kaj kion kontribuas la humanistiko kaj la artoj al la evoluo de iu, kiu jam celas Doktoriĝon altgrade teknologian?

Mi kredas, ke la ripetiĝo de ĉi tiu demando naskiĝas en la specialiĝo, kiu estas karakteriza por nia epoko. Antaŭe, kiam la mondo estis pli simpla kaj la homa scio pli magra, ne estis malfacile (kvankam ja nekutime), ke iu kun io en la ventro kaj en la cerbo interesiĝu pri pluraj artoj. Persone, mi havas gravan kialon por ekzerci plurajn facetojn: mi estas hiperaktiva. Skribaj, plastikaj, muzikaj kaj teknikaj artoj turniĝas en mia cerbo kiel la kameroj en la barelo de revolvero, por teni min okupita kaj kun sana menso. Nuntempe mi rifuĝas en ŝaktabulo, kiel antaŭe mi distriĝis ĉe la piano per la preludoj de Chopin. Jen la respondo:

La kontribuo de mia teknika formado al miaj literaturaj agadoj venas en formo de disciplino kaj pacienco. Mi sentas min verkisto (kaj en momentoj de aroganteco, artisto) sed neniam bohemo. Mi estas viro de unu virino; mi ne trinkas; mi ne fumas. Mi aplikas al la literaturo la ripetan metodon de la scienco: post la fajrero de inspiro, mi klopodas teni la flamon viva per pacienco kaj laboro.

Kaj inverse. La kontribuo de la literaturo al mia profesia evoluo venas en la konsolo, kiun donas al mi la arto: mi refreŝigas mian spiriton, kaj mi sentas, ke mi kontaktas ion superan, nedifineblan kaj eternan, kiam mi trovas en la versoj de Bernárdez aŭ en la taktoj de Brahms ion, kion la scienco ne povas enŝlosi en nombroj: la spiron de la senfino, kiu skuiĝas en la homa koro.

6. Ĉu vi enriskiĝis en aliaj literaturaj ĝenroj aŭ ĉu vi pensas fari tion?

Mi ekzercas la manon en opiniaj artikoloj, kiujn ne malofte publikigas kelkaj naciaj gazetoj. Mi faras la unuajn paŝojn en la poezio. Mi aspiras kompletigi mallongan romanon antaŭ ol elĉerpi mian kvaran jardekon. Sed mi sentas min pli scivola, identiĝinta kaj engaĝita kun la novelo, ĝenro, kiu — kiel la ŝako — ŝajnas facila unuavide, sed postulas ampleksan studadon, analizon kaj praktikon por akiri iom da majstreco, por konduki la rakontan prozon al la nivelo de arto.

7. Kiujn naciajn kaj internaciajn aŭtorojn de nun aŭ de antaŭe vi admiras kaj kial?

Mi estas mallonga kaj malvolonta leganto. Mi legas malmulte kaj, tial, mi estas tre selektema. La hejmlokaj noveloj de Eustorgio Chong Ruiz donacis al mi la unuan kontakton kun la literaturo, kaj tial ili ĉiam okupos honoran lokon en mia templo. El la panamaj aŭtoroj, estas noveloj de Rogelio Sinán kaj Pedro Rivera, kiuj ŝajnas al mi senriproĉaj. Mi gustumis rakontojn de internaciaj majstroj kiaj estas Cervantes, Poe kaj Maupassant. Nuntempe min kaptas la “estetiko de inteligenteco” de Borges, kaj la sofistikeco de Dickens.

8. Kiel vi vidas la nunan momenton de la panama literaturo?

Por parafrazi Dickens, ĝi estas la plej bona el la momentoj kaj la plej malbona el la momentoj. Unuflanke, la novaj verkoj abundas, la ŝancoj por publikigi neniam estis pli bonaj kaj la kultura agado ŝajne bolas ĉie. Aliflanke, multaj el la lastatempaj publikaĵoj donas la senton de rapidego presi la vorton antaŭ ol maturigi kaj poluri ĝin, kvazaŭ la celo estus la libro kaj ne la literaturo. Necesas pli da pacienco kaj strebo al perfekteco ĉe niaj aŭtoroj.

9. Kelkaj pripensoj pri la atingoj kaj perspektivoj de la Asocio de Verkistoj de Panamo, al kies estraro vi apartenas.

La ADEP troviĝas nuntempe en bona momento. Ĝi atingis tion, kio ŝajnis neebla: kunvoki kaj sukcese realigi, malpli ol jaron post sia fondiĝo, grandiozan kaj tre ĉeestatan Kongreson de Verkistinoj kaj Verkistoj de Centrameriko. Ĉi tiu triumfo ne estas malestimenda, ĉar ni verkistoj estas malmulte socemaj bestoj kaj emas koaguliĝi en izolitaj grupetoj. Nun la ADEP pretiĝas ripeti la heroaĵon, preparante en Panamo Nacian Renkontiĝon de Verkistoj por 2006. La membraro restas solida, kaj promesas kreski per ĉi tiu nova evento.

10. Ĝenerale, kion donas al vi la legado de bona literatura verko kaj, tiusence, kion vi rekomendus al tiuj, kiuj ne komprenas, por kio servas tiaj libroj?

Mi kredas, ke ekzistas malsamaj niveloj de sentemo en la homa spirito. Estas tiuj, kiuj ekscitiĝas per virkokbataloj; estas tiuj, kiuj renoviĝas per sonetoj de Shakespeare. La literaturo ne estas por la tuta mondo. Por mi, ĝi estas la mondo. Mia vivo estus alia, nekompleta, sen la verkoj de la geniuloj de hieraŭ. En ili mi trovas la antidoton kontraŭ la ĉiutagaĵo, kontraŭ la malnobleco de la homa besto, ĉar ili kondensas la plej sublimon kaj la plej altan, kiun atingis la gento de niaj ekzilitaj animoj.