Guto da espero

La sekva intervjuo estis farita de la verkisto kaj ĵurnalisto Leadimiro González, en la formo de mallonga konversacio kun la aŭtoro en la oficejoj de la panama gazeto El Siglo. La transskribo, kiun ni prezentas ĉi tie kun kelkaj retuŝoj, estis publikigita en tiu gazeto la 20-an de novembro 2005.

Ĉu vi atendis gajni la Premion José María Sánchez pri Novelo 2005?

Mi preparis ĉi tiun novelaron dum tri monatoj antaŭ la konkurso. Mi inkluzivis materialon, kiun mi havis skribita de antaŭ dek du ĝis dek kvin jaroj, kaj mi poluris ĝin. Ĉar mi opiniis, ke la materialo estas de bona kvalito, mi sendis ĝin al la konkurso. Mi havis bonan antaŭsenton, ĉar mi taksis, ke la noveloj estas samnivelaj kun tiuj de la pasintjaraj gajnintoj, kaj mi pensis, ke mi havas bonan ŝancon. Mi havis grandan intuicion kaj oni donis al mi la bonan novaĵon, ke mi estis la gajninto.

Pri kio traktas la novelaro Cenizas de Ángel (Cindroj de anĝelo)?

Ĝi enhavas 15 diversajn novelojn. Ĝi enhavas regionajn temojn, fantastajn temojn, anekdotajn, kiuj povas esti klasitaj kiel realismo, iom da magia realismo, fikcion laŭ la stilo de Poe... fine, ĝi estas specimenaro de stiloj pli ol kolekto. La novelo, kiu donas al la libro sian titolon, parolas pri la popolaj kuracistoj de fikcia tribo, kiun mi elpensis, kaj kiujn mi nomas “Chicuyos” kaj lokigas en Darién. Ili, en sia filozofio, konsideras, ke la bono kaj la malbono estas du vizaĝoj de la naturo, ke Dio mem ne estas ekskluzive bona nek malbona, sed ambaŭ aferoj samtempe.

Ĉu estas la unua fojo, ke vi gajnas literaturan premion?

Estas la unua fojo, ke mi gajnas premion. Antaŭe mi akiris honorajn mencionojn. Mi gajnis duan honoran mencion en '99, ĝuste en la José María Sánchez, kaj ankaŭ alian mencion en la Esperanto-Kongreso, en la urbo Zagrebo en 2001, kun la novelo Cierra tus ojos (Fermu la okulojn). Ĉi tio estas la unua kaj lasta fojo, ke mi gajnas Sánchez, ĉar oni povas gajni ĉi tiun Premion nur unufoje.

Do vi aspiras atingi aliajn literaturajn celojn.

Miaj celoj nun konsistas en gajni la Premion Sinán, la Konkurson Ricardo Miró aŭ Internacian Premion.

Kion signifas por vi la gajno de la José María Sánchez?

Por mi tio estas tre kuraĝiga fakto. Mi ne estas plentempa verkisto, kiel ni, la plimulto de la verkistoj en nia lando, ne estas, kun rimarkindaj esceptoj kiel Ernesto Endara, ĉar la plimulto el ni devas ekvilibrigi la literaturan kreadon kun nia profesio. Por verkisto, kiu skribas en malgranda parto de sia tempo, ekzistas duboj pri tio, ĉu la materialo estas de bona kvalito. Tial gajni konkurson estas kvazaŭ apogo, fidvoĉo kaj samtempe instigo daŭre skribi. Ĝi estas guto da espero, ke en la estonteco mi povu produkti eĉ novelojn pli dignajn aperi en antologioj.

Vi diras, ke vi ne estas plentempa verkisto. Tiusence, kia estas via horaro por skribi?

Mi ne havas la kutimon skribi ĉiutage, eĉ ne ĉiusemajne. Mi profitis la fakton, ke mi estas en la intertempo inter du universitataj diplomoj, por skribi. Mi ĵus finis, antaŭ du jaroj, mian magistriĝon pri loĝistiko kaj mi prepariĝas por komenci doktoriĝon. Sed mi kutimas skribi dum semajnfinoj kaj nokte. Nun mi devos meti al mi la celon skribi pli, sed mi ne koncipas, ke oni povu skribi de la sepa ĝis la naŭa aŭ de la kvina ĝis la sesa.

Ĉu vi kredas je la inspiro?

Mi ja kredas je la inspiro kiel la movforto de la komenco de novelo, sed kiam oni jam havas ĝin surpapere, ne la inspiro estas tio, kio movas, sed la disciplino, kaj oni devas poluri ĝin kaj poluri ĝin, eĉ se oni ne emas.

Literaturaj influoj?

Jorge Luis Borges, ne tiom en la stilo, sed pli ĉar li ektremigis min per sia difino de tio, kio estas novelo, kaj igis min pridubi, kiel mi difinis novelon. Mia plej frua influo estas Eustorgio Chong Ruiz, iom da Cortázar, Maupassant, Allan Poe, Roberto Arlt, kaj je loka skalo ni ĉiuj havas iom la influon de Sinán kaj Jaramillo Levi.

Vi skribas novelojn. Ĉu vi enriskiĝis en aliaj ĝenroj?

Mi faris provojn, mi dirus kun malmulta sukceso, en la eseo kaj la poezio, sed kie mi plej bone sukcesis, estas en la novelo kaj en la opinia artikolo, kiun mi skribas sen timo, ĉar mi ne havas ligojn, kiuj bridus mian langon. Sed mi havis pli bonan sorton en la prozo ol en la verso, kvankam en du el la noveloj de la kolekto aperas noveloj kun lirika prozo, kiuj havas multon de poezio. Tial mi aspiras elmigri al la poezio, sen forlasi la novelon.

Kiel vi vidas la nunan panaman literaturon?

Mi kredas, ke en Panamo troviĝas bona ŝanco por publikigi, kaj bedaŭrinde tio kaŭzas negativan efikon, ĉar multaj homoj hastas publikigi. Borges diris, ke komence de la jarcento la homoj pli zorgis pri skribi ol pri publikigi. Mi sentas, ke en Panamo ni pli interesiĝas pri publikigi ol pri skribi, kaj ni elmetas al la publiko tekstojn, kiuj estas krudaj. Kaj en neniu ĝenro tiu problemo estas pli klara ol en la novelo. Tial mi pensas, ke necesas fari bonan literaturon kaj poluri niajn verkojn. Al la panama literaturo mankas pli da pacienco kaj maturiĝo.

Kion vi opinias pri la Premio José María Sánchez?

Al mi ŝajnas, ke la José María Sánchez plenumas gravan funkcion. Ĝi estas konkurso kun apartaj reguloj, ĉar oni povas gajni ĝin nur unufoje. Tio estas protekto por la verkistoj. Aldone, ĝi estas premio, kiu ne havas multan kontantan rekompencon, ĉar alie ĝi altirus grandajn verkistojn. Ĝi plenumas tre gravan funkcion por la novicaj verkistoj en la ĝenro de novelo. Laŭ mia opinio, la José María Sánchez fariĝis la dua plej grava novelkonkurso en Panamo post la Miró.