Inspiro

— Kion vi sentas, kiam vi kontemplas ĉi tiun pentraĵon?

Ministro Rivaldo turnis sin, kiel infano, kiun la instruistino kaptus dum trompa kopiado, kaj ŝajnigis sorison:

— Kion vi diras, amata?

Sinjorino Rivaldo, post kiam ŝi ĵetis al mi rapidan rigardon de honto, ripetis la demandon al sia edzo. Ĉi tiu, levante la brovojn kaj rigardante rekte la pentraĵon — eble la unuan fojon dum la tuta vespero —, balanciĝis momenton sur la kalkanumoj de siaj botoj. La glacikuboj en lia seko1 tintis en la ŝvitanta glaso. Li elŝovis la lipojn antaŭen, farante etan trunketon, dum li pensis. Denove li donis al mi la impreson de infano en la lernejo, suferanta pro la demando, kiun la instruistino metis al li antaŭ la klaso.

— Nu, do, mi sentas... ke ĝi estas bela — konkludis la Ministro, kaj lia vizaĝo frostiĝis en kaŝita petego de “ne plu demandojn”.

La vangoj de Sinjorino Rivaldo ruĝiĝis pro embaraso, kaj ŝi denove rigardis min, kvazaŭ petegante: “bonvolu ne juĝi min laŭ mia edzo”. La vireto ĉesis balanciĝi sur la altaj kalkanumoj de siaj botoj — per kiuj, eble nekonscie, li celis kompensi sian malaltan staturon — kaj rezignacie atendis la baldaŭan riproĉon de sia edzino.

— Ĝi ja estas bela — mi aldonis, provante malpliigi la streĉitecon.

— Sed kion ĝi transdonas al vi? Diru. Pri kio ĝi igas vin pensi? — insistis Sinjorino Rivaldo.

La Ministro levis la ŝultrojn kaj senŝarĝigis sian naivecon per honesta respondo:

— Mi pri tiaj aferoj scias nenion, amata — li diris, kaj suĉis el la glaso da likvoro, por havi la buŝon okupita.

Ĉiuj aliaj trinkis ĉampanon aŭ fajnajn vinojn. Li trinkis sekon, kaj tio aldoniĝis al la mil aliaj detaloj de lia persono kaj lia aspekto, kiuj igis lin aspekti — kiel esprimi tion sen ofendi? —: ordinara. La edzino, edukita en Parizo en iu profesio de malalta intelekta postulo, ekiris en sankta krucmilito por defendi la honoron de la homoj kun bona gusto:

— Nu, des pli malbone por vi — ŝi ĵetis al li, kaj kun la okuloj fermitaj, ŝi suspiris. — Al mi ĝi transdonas tiom da aferoj!

Ĉar ŝi vidis flankokule mian geston de intereso, ŝi daŭrigis:

— Ĉi tiu pentraĵo parolas al mi pri la senkulpeco de la naturaj specioj, perdita kun ilia formorto. Tiu blua birdo, sidanta sur la ĉapo de la mortinta klaŭno, estas por mi simbolo de la senmakula naturo, de la vivo mem, de la kreado, kiu per la silenta postvivado ribelas kontraŭ la hipokriteco kaj la malvirtoj de la postmoderna socio, majstre simbolata en ĉi tiu kompozicio de la mortinta klaŭno, kiu certe trovis sian finon per sia propra mano. Ĝi estas brila artverko, tute evidente, la produkto de geniulo!

Ŝi rigardis min radiante, elektrizita de la ŝprucanta elegio, kiun ŝi ĵus verŝis pri la virtoj de la pentraĵo de mia edzo, kvazaŭ serĉante mian aprobon. Mi donis al ŝi mian sankcion per nobla kaj emfaza balancado de la kapo, per kio — mi estas certa — mi feliĉigis ŝin. Ŝi verŝajne kredis, ke mi, ĉar mi dormas apud la artisto ĉiunokte, estas akirinta, kvazaŭ veneran malsanon, la kapablon juĝi la meriton de la interpretoj de aliuloj pri la pentraĵoj de Gian Lorenzo.

La Ministro, en la lumo de la prediko de sia edzino, denove rigardis la pentraĵon, kaj post kelkaj sekundoj kun inertaj okuloj, denove suĉis el la glaso.

— Al mi pli plaĉis la pentraĵoj de Gian, kiam li pentris kamparajn scenojn: la muelado de sukerkano, apud la rivero; la ĉaro ŝarĝita de maizo, tirata de bovoj; la poĝero2, kun siaj juveloj kaj tembleques3, en muzikparado... — plendis la Ministro, kvazaŭ pardonpetante pro siaj prozaj gustoj.

— Sed lia nuna stilo estas superega! — rimarkigis Sinjorino Rivaldo. — Ĝi estas abstrakta, primitivisma, enigma... ĝi estas ekster via atingo, definitive.

— Eble tiel estas — replikis li, submetiĝema kiel eŭnuko.

Rigardante trans la salonon plenplenan de eminentuloj de la politika kaj ekonomia vivo de la Urbo, la vireto serĉis rifuĝon en la konversacio de iu amiko, kiun li ekvidis ĉe la alia flanko de la ekspozicio, malproksime de sia edzino. La edzino skuis la kapon minimume, apenaŭ tiom, kiom necesis por esti certa, ke mi perceptos la malaproban movon, sed sufiĉe modeste por ŝajnigi, ke temas pri intima, diskreta gesto.

— Iuj el ni ja scias aprezi bonan arton — ŝi diris al mi, en tono de savanto. — Ĉu Gian Lorenzo estas proksime? Mi ŝatus saluti lin persone.

— Li baldaŭ venos al ĉi tiu parto de la Galerio. Mi vidis lin antaŭ kelkaj minutoj, montrantan kelkajn pentraĵojn al Sinjoro Prezidanto — mi rimarkigis.

Ŝi sorisis kaj diris al mi, denove kontemplante la verkon, kiun ŝi laŭdis:

— Mi ŝatus akiri ĉi tiun pentraĵon por mia kolekto. Kiom ĝi kostas?

Mi provis teni seriozan mienon, dum mi diris al ŝi la sumon. Ŝi glutis seke, palpebrumis proksimume tri fojojn rapide kaj delikate eltrinkis la reston de sia ĉampana glaso.

— Ĝi valoras ĉiun cendon, sendube — ŝi sentencis. — Mi prenas ĝin!

Mi sciigis al ŝi, ke la verko jam estas vendita al la franca Ambasadoro, konata kolektanto de moderna arto. Sinjorino Rivaldo faris malĝojan grimacon.

— Ne eblas! Mi jam havis en la menso la perfektan lokon por elmontri ĉi tiun belaĵon en mia ĉefa salono.

Ŝi profunde enspiris. Ŝi atendis, ĝis mi finis interŝanĝi kelkajn frazojn kun kelkaj diplomatoj, kiuj gratulis min pro la ekspozicio. Tiam ŝi prenis min je la brako kaj diris al mi:

— Mi scias, ke via edzo, Gian Lorenzo, estas tre ĵaluza gardanto de sia propra stilo kaj ke li strebas surpresi al ĉiu el siaj verkoj nekonfuzeblan unikan karakteron...

Mi provis intuicii, kien iras la konversacio, sed mi tute ne divenis. Mi petis ŝin, per milda kapmovo, ke ŝi daŭrigu.

— Tamen, ĉar mi konscias, ke tiel estas, kaj konsideras la grandan estimon, kiun mi havas por la genio de Gian Lorenzo, kaj ke mi estas unu el la ĉefaj admirantinoj de lia verkaro, ĉu vi kredas, ke estus eble, ke li pentru por mi... mi volas diri, por Sinjoro Ministro, ne kopion, sed variaĵon, verkon similan al ĉi tiu?

Mi ŝajnigis surprizon, kun iom da ofendiĝo, kvazaŭ ŝia propono ŝajnus al mi ege maldeca, ĝis mi vidis ŝin paliĝi. Tiam, mi rigardis la pentraĵon kaj diris al ŝi:

— Verdire mi ne estas certa... li multe zorgas pri sia reputacio kaj sia originaleco. Neniam li kopiis iun ajn, eĉ ne sin mem! Sed mi komprenas, kion vi petas de mi. Eble... — mi diris al ŝi, dum ŝi sekvis min per la okuloj, kun la lipoj kunpremitaj pro streĉa atendo — eble, mi povus uzi mian konvinkopovon, miajn “virinajn ĉarmojn”, se vi volas, por ke li konsentu fari novan verkon, tute originalan, kompreneble, kaj unikan en la plena senco de la vorto, sed kun la sama temo de la blua birdo kaj la mortinta klaŭno.

Ŝia soriso ne atendigis sin.

— Kompreneble — mi tuj indikis — speciala mendo de tia naturo kostus pli ol spontanea verko... eble la duoblon.

— Tio kompreneblas. Neniu problemo! — ŝi gaje konkludis, kun la facilanimeco de iu, kiu aĉetas funton da cepoj. — Mi atendos do vian telefonvokon por preni la novan verkon en la galerio, kiam ĝi estos preta.

Mi donis al ŝi la manon, por sigeli la interkonsenton, kaj ŝi prenis ĝin sufiĉe firme, sed elegante.

---

Dum la matenmanĝo, dum mi preparis kirlitajn ovojn, mi donis al Gian la bonan novaĵon:

— Mi ricevis leteron de la Muzeo de Moderna Arto.

— De Novjorko?

Mi kapjesis.

— Ili tre interesiĝas pri inkluzivigo de du el viaj pentraĵoj en ekspozicio de novaj latinamerikaj artistoj.

— Novaj? — demandis Gian, kun iom da moko en la voĉo.

— Nu, novaj en la internacia sceno.

Gian prenis gluton da sia biero. Estis apenaŭ la naŭa kaj duono matene, kaj li jam havis du ladskatolojn.

— Mi ŝatus sendi al ili unu el la pentraĵoj de virinoj en poĝero... eble la lastan, kiun mi faris, kun la ruĝa poĝero kaj la malhelblua fono... ĉu vi scias, kiun?

Sen respondi, mi surtabligis la kirlitajn ovojn en du teleroj, en egalaj kvantoj, kaj metis kelkajn tranĉaĵojn de tutgrena pano en la panrostilon.

— Ĉu vi ne opinias, ke ĝi estas bona ideo? — li insistis.

— Ŝajnas al mi, ke ne estas la plej bona momento — mi diris. Gian mallevis la okulojn, kaj mi daŭrigis. — Kiom da jaroj vi pentris pentraĵojn en tiu stilo? Pli ol jardekon! Sen sukcesi kapti la atenton de renomaj kritikistoj, nek ekspozicii en prestiĝaj galerioj. Praktike, vi devis fordonaci viajn pentraĵojn. Nun, male...

Gian prenis alian gluton de la biero kaj enprofundigis la rigardon en la televidilon. Oni reelsendis iun futbalmatĉon.

— Hieraŭ vespere, ekzemple — mi daŭre premis — ni montris nur la pentraĵojn de via nova stilo, kaj ĉiuj vendiĝis. Je kiaj prezoj!

Gian sorisis kaj skuis la kapon nekredeme.

— Bone. Mi donacos al mia panjo la pentraĵon de la virino en poĝero, kaj mi preparos ĉirkaŭ kvar novajn pentraĵojn por elekti la du, kiujn ni sendos al la Muzeo en Novjorko.

Iu teamo enpafis golon, kiun la komentisto kriegis dum tio, kio ŝajnis al mi eterna minuto. Gian sidiĝis ĉe la tablo. Li metis la pecetojn de kirlita ovo kaj ŝinko inter du tranĉaĵojn de rostita pano, kiel sandviĉon.

— Hieraŭ vespere mi ricevis la unuan specialan mendon de iu via pentraĵo — mi diris al li, por revigligi lin.

— Ĉu vere?

— Oni pagos al ni la duoblan prezon. Ĉu vi imagas?

— La duoblan! — ridis Gian, malfermante alian ladskatolon da biero. — Kion vi diras pri tio! Kiu faris la mendon?

— Ĉu vi memoras Ministron Rivaldo? Tiu malaltulo, kiu portis botojn.

— Li? Sed vi aŭdis lin diri, ke miaj novaj pentraĵoj aspektas, kiel li diris tion?... aferoj de frenezuloj!

— Tion li diris, sed kiam li vidis min alveni, li paliĝis, kaj la virino dediĉis la sekvajn minutojn al mizerigo de lia vivo. Estis la edzino, kiu faris la mendon.

Gian streĉis la memoron.

— Ĉu la edzino estas la virino, kiu portis vinkoloran robon, tro dekoltan por ŝia aĝo, kaj iom troigan perlan kolieron?

Mi kapjesis.

— Tiu sinjorino kaptis min je la brako hieraŭ vespere en la ekspozicio — daŭrigis Gian — kaj demandis min, de kie mi prenis la inspiron por la pentraĵoj de mia nova kolekto.

— Kaj vi, kion vi respondis al ŝi? — mi demandis, kun la tono de patrino, kiu kontrolas la hejmtaskon de la filo.

Gian, karesante sian barbon, kaj kun pensula gesto ekzercita multfoje antaŭ la spegulo, diris al mi:

— Mi respondis al ŝi: Sinjorino, la inspiro venas al mi per si mem. Ĝi ne estas io, kion oni aĉetas aŭ devigas; ĝi ne estas io, kion oni ŝajnigas aŭ studas: ĝi estas io, kio naskiĝas en iu loko, kiun mi ne konas, kaj kiu, kvazaŭ per sorĉo, venas al miaj manoj en la formo de konkretaj bildoj. Tiam mi fiksas ilin sur la tolo, kaj tiel naskiĝas miaj verkoj.

— Tre bona respondo! — mi diris al li ridante, kvazaŭ mi neniam aŭdis ĝin. — Mi imagas, ke ŝi restis impresita.

— Ja. Sed kial ŝi pagos al ni la duoblan prezon por la mendo? — demandis Gian, kiu ankoraŭ apenaŭ kredis, ke liaj pentraĵoj povas vendiĝi.

— Nu, ĉar tio, kion ŝi volas, estas speciala mendo, Gian. Vi devas lerni merkatigi vin. Ĉu vi memoras la pentraĵon de la blua birdo sur la ĉapo de la mortinta klaŭno?

Gian gratis siajn brovojn, kapjesante, kiel adoleskanto, kiu rememorus iun noktomezan petolaĵon.

— Nu, tiun pentraĵon aĉetis diplomata paro. La edzino de Ministro Rivaldo volas ion similan.

— Kiel similan?

— Tio estas, la saman temon: blua birdo, mortinta klaŭno, ktp. Sed kun iom alia kompozicio. Simila, sed unika.

— Diable! Nun ŝi vere malfaciligis al mi la aferon — ridis Gian.

— Ne zorgu — mi kuraĝigis lin. — Serĉu la skizon de tiu pentraĵo en la tirkesto de la ateliero, kaj mi zorgos pri akiro de nova skizo por la variaĵo, kiun mendis Sinjorino Rivaldo. Ĉi-posttagmeze mi portos ĝin al vi, kun aliaj por la novaj pentraĵoj.

— Bone — respondis Gian, kiu finis la trian bieron, absorbita de libera ŝoto aŭ penalo de ludanto kun blua ĉemizo.

---

La flegistino revenis al mia konsultejo. Ŝi transdonis al mi la dosieron kaj diris al mi:

— La paciento jam estas en la ĝardeno.

Mi eliris en la korton kaj trovis ŝin kiel ĉiam, sidantan antaŭ la skribpupitro, kun la rigardo perdita en la bugenvileoj.

— Kiel vi fartas ĉi-matene, Klio? — mi diris per dolĉa voĉo.

Mi genuiĝis apud ŝia rulseĝo kaj karesis ŝian razitan kapon. La etegaj haroj kaj la haŭto de la vizaĝo aspektis puraj, ĵus lavitaj de la diligentaj manoj de la flegasistantinoj. Juĝante laŭ la pureco de la kitelo, oni vestis ŝin post la matenmanĝo.

— Ĉu vi volas pentri? — mi demandis ŝin.

Ŝia rigardo heliĝis, kaj grimaco — ĉu soriso, eble? — transformis ŝian vizaĝon. Mi elprenis el valizeto paketon da vakskrajonoj, kun dekduo da malsamaj koloroj, kaj kvin mezgrandajn kvadratojn el blanka kartono. Mi elprenis ankaŭ la skizon de la blua birdo sur la mortinta klaŭno.

— Ĉu vi memoras ĉi tiun desegnaĵon? — mi demandis ŝin, en patrina tono.

Ŝi ripetis la gajan grimacon, kaj larĝe malfermis la okulojn. Fadeno de salivo elfluis el la angulo de ŝia buŝo. Mi faris signon al la flegistino, kiu tuj sekigis ĝin per tuketo.

— Ni pentros kvin desegnaĵojn hodiaŭ. Por komenci, mi volas, ke vi faru al mi alian desegnaĵon tian — mi diris al ŝi, montrante al ŝi la skizon. — Pentru al mi ion kun blua birdeto kaj kun klaŭneto... ĉu bone, Klio?

Mi karesis ŝian kapon ankoraŭ unu fojon, kaj retiriĝis por rigardi ŝin labori, de ioma distanco.

— La paciento tiom pliboniĝis, de kiam vi komencis kun ŝi la terapion de arta distrado — komentis al mi, mallaŭte, la flegistino.

Mi kapjesis, trarigardante la medicinan dosieron. Mi komentis:

— Mi vidas en la notoj de la flegistinoj, ke ŝi pasigas la tagojn pli trankvile, kaj ke ŝi dormas pli bone en la noktoj, kaj ke ŝi bezonas pli malaltajn dozojn de sedativoj.

— Ja. Ankaŭ la flegasistantinoj estas pli feliĉaj — ŝi aldonis, kun suspiro de malŝarĝiĝo.

— De kiam ŝi komencis desegni en la terapio, ili havis malpli da laboro.

Mi rigardis ŝin super la okulvitroj. Ŝi klarigis:

— Vi scias: jam delonge ili ne devas purigi la murojn de la ĉambro de Klio. Ŝi ne plu ŝmiras ilin per fekaĵo, farante desegnaĵojn de birdoj kaj klaŭnoj. Vi scias... aferoj de frenezuloj!