Roberto Peres-Franko
Artikolo

Stabila dulingveco

Maŝintradukaĵo de la originalo, ankoraŭ ne reviziita de la aŭtoro.

Originalo en la hispana

Financial Times publikigis en sia eldono de la 26-a de marto artikolon pri la lingva formorto, temo, kiu lastatempe ricevas pli da atento ol iam ajn, sed ankoraŭ malpli ol ĝi meritas. Laŭ lingvistoj spertaj pri la temo, inter 40% kaj 90% el la 6800 lingvaj sistemoj (tio estas: lingvoj kaj dialektoj), kiuj nuntempe ekzistas en la mondo, malaperos por ĉiam. La kialo estas la ekonomia tutmondiĝo: serĉante pli bonajn ekonomiajn perspektivojn, la parolantoj de minoritataj lingvoj forlasas siajn denaskajn lingvojn aŭ metas ilin en duan planon por studi unu el la grandaj naciaj lingvoj, kiujn oni uzas kiel internaciajn en diversaj regionoj de la mondo, inter kiuj estas la angla, hispana, mandarena, franca, araba, germana, rusa, hindia kaj portugala.

La lingva formorto zorgigas ne nur la lingvistojn, sed ankaŭ la sciencistojn de multaj branĉoj, ĉar ĉiu lingvo havas proprecojn, kiuj montras al ni la kompleksajn strukturojn, kiujn la homa menso povas produkti. Laŭ kelkaj fakuloj, la valoro de la studado de tiuj proprecoj kuŝas ĝuste en la ebleco pliigi la komprenon de la homa menso kaj pensado.

Laŭ Financial Times, la plimulto de la lingvistoj kredas, ke por savi la lingvojn minacatajn de formorto necesas antaŭenigi “stabilan dulingvecon”. Alivorte, oni devas antaŭenigi la konservadon de la denaska lingvo kaj samtempe la lernadon de internacia lingvo. La artikolo preterlasis mencii, tamen, kiun lingvon oni devas lerni kiel la duan. Tiu punkto ne estas bagatela: se la internacia lingvo lernata de la parolantoj de minoritataj lingvoj ne estas la sama en ĉiuj partoj de la mondo, la hodiaŭa solvo estos la morgaŭa problemo.

Kun la jaroj, la tutmondiĝo daŭre malkonstruos la kulturajn barojn per siaj ekonomiaj buldozoj. Ne plu estos la landoj, kiuj grupiĝos en regionajn blokojn: estos la regionaj blokoj, kiuj grupiĝos en unu solan mondan ekonomion. En tiu momento, la regiona dominado de la lingvoj, kiuj hodiaŭ estas konsiderataj internaciaj en siaj respektivaj regionoj, perdos forton, kaj aperos la neceso uzi trian lingvon. Tio estas, en la estonteco, la ĉiea kaj unuiga efiko de la tutmondiĝo estos tia, ke por loĝanto de Kazaĥio ne plu sufiĉos lerni la rusan, por kuna indiano ne plu sufiĉos lerni la hispanan, kaj por ĉino ne plu sufiĉos lerni la mandarenan.

Ĉar la trilingveco postulas neatingeblan kvanton da tempo kaj mono, la multaj iamaj “duaj lingvoj” devos esti forĵetitaj favore al nova dua lingvo komuna al ĉiuj. Se oni lasas la decidon pri tiu lingvo al la fortoj de oferto kaj postulo, la mekanismo de akceptado de la plej potenca lingvo transformos la elekton en konkurson de forto, kie la lingvo kun plej granda ekonomia kaj milita potenco trudos sin super la aliaj. Sub la nuna scenaro, ŝajnas klare, ke la angla estos la lingvo, kiu restos fine, trudita per ekonomiaj fortoj al ĉiuj malpli potencaj landoj.

Sed la angla ne kondukos nin al stabila dulingveco. Eĉ se la angla estus elektita hodiaŭ kiel la dua oficiala lingvo por la tuta mondo, la rezultanta dulingveco estus pli iluzio ol realo, ĉar la komplikeco de la angla (inkluzive de ĝia neregula prononco kaj ĝiaj senfinaj idiotismoj) postulus oferojn de rimedoj, kiuj alie estus dediĉitaj al la studado de la denaska lingvo aŭ al la akirado de pli utilaj scioj. Tiel, la rezulto estus la progresiva anstataŭigo de la minoritataj lingvoj per la angla, ne stabila dulingveco, kiu evitus ilian formorton.

Laŭ mia opinio, la celo de stabila dulingveco je monda nivelo estas realigebla nur per la uzo de internacia lingvo facile lernebla, regula, simpla kaj samtempe kapabla esprimi la tutan kompleksecon de la scienca kaj arta pensado. Nur Esperanto plenumas tiujn postulojn, kiel ĝi pruvis post jarcento da evoluo. Albert Einstein jam diris tion: “Esperanto estas la plej bona solvo de la problemo de la internacia lingvo”.