Unu ŝakĉampiono por ĉiu tekkomputilo

Serĉu en YouTube «too weak, too slow» kaj vi trovos videon de du junaj viroj, sidantaj unu kontraŭ la alia ĉe malgranda tablo, freneze movantaj ĉizitajn pecojn sur ligna kradaĵo kaj senkompate frapantaj horloĝon. Ili batalas unu kontraŭ la alia ĝismorte, kun fanfaronado kaj ĝuo, sur unu el la plej antikvaj batalkampoj konataj de la homa menso: la ŝaktabulo. La aroganta ulo en la verda ĉemizo, kun aspekto de vikingo kaj nazo de boksisto, estas 22-jara ulo nomata Magnus Carlsen, kiu hazarde estas la plej forta ŝakludanto, kiu iam marŝis sur la Tero. La alia ulo, kiu ricevas la Muhammad-Ali-ecajn mokojn de Magnus («Tro malforta, tro malrapida! Ek! Kio, ĉu vi volas ludi?»), estas lia proksima amiko kaj trejnpartnero, la Grandmajstro Laurent Fressinet.

Kiom ajn kruela li sonas, la terura vero estas, ke Carlsen pravas: Fressinet, kaj preskaŭ ĉiuj aliaj sur la planedo, ja estas tro malfortaj kaj tro malrapidaj por li. Neniu el ni, simplaj homoj, havas ŝancon kontraŭ li: li estas tro rapida, tro forta kaj tro preciza. Antaŭ malpli ol du monatoj li venkis la Mondĉampionon Vishy Anand en matĉo sen perdi eĉ unu partion. Tamen eĉ Magnus, ĉe la pinto de siaj kapabloj, rifuzas renkonti unu kontraŭulon en matĉo, malgraŭ la senĉesaj petegoj de ŝakamantoj. Tiu kontraŭulo estas ĉi tie antaŭ mi, dum mi tajpas, trankvile atendante, ke la ĉampiono akceptu la defion. Carlsen ne cedas, kaj li saĝe agas, ĉar — kiel li kaj ĉiuj aliaj Grandmajstroj scias — eĉ li mem estas tro malforta kaj tro malrapida por havi ŝancon kontraŭ ĉi tiu kontraŭulo. Se vi ankoraŭ ne divenis, la kontraŭulo, pri kiu mi parolas, estas mia tekkomputilo… kaj la via!

En 1996, kiam la plimulto el la nunaj bakalaŭraj studentoj de MIT ankoraŭ lernis uzi la necesejon, Garry Kasparov — la Carlsen de la antaŭa generacio — perdis sian unuan partion kontraŭ Deep Blue, tre sekreta superkomputilo kostanta milionojn da dolaroj, kiun IBM konstruis per miloj da procesoroj specife por ŝako, kun la sola celo venki ĉi tiun unu homon. Hodiaŭ, danke al la kresko de la komputpovo de la meza komputilo kaj al la apero de nova generacio de ŝaksoftvaro, ne plu necesas specialigita aparataro por venki la plej bonan homon: ĉiu deca tekkomputilo disbatus la Mondĉampionon Magnus Carlsen en matĉo.

Ĉe la kerno de ĉi tiu nova softvaro estas algoritmoj, kiuj taksas ŝakpoziciojn kaj kalkulas variantojn por decidi la plej bonan movon. Tiuj algoritmoj nomiĝas ŝakmotoroj, kaj — el la multegaj nuntempe haveblaj — almenaŭ du dekduoj havas taksatan ludforton (aŭ ELO) pli altan ol la plej bona homo iam ajn. Homoj malofte atingis la maldensan stratosferon de rapideco kaj precizeco, kie batalas tiuj ŝakmotoroj. Verŝajne la plej forta ŝakmotoro el ĉiuj estas Houdini, evoluigita de Robert Houdart. Ekde sia apero en la ŝakmondo en 2010, Houdini estas vaste rigardata kiel la plej bona ŝakludanto iam ajn en la longa kaj riĉa historio de la ludo. Nova versio aperas ĉiujare, kaj ĉiu superas la antaŭan. La nuna eldono, Houdini 4, estas la de facto ora normo, laŭ kiu mezuriĝas ĉiuj aliaj ŝakmotoroj.

Homoj ne estas veraj konkurantoj kontraŭ Houdini, kaj dum longa tempo ankaŭ aliaj motoroj ne estis. Sed nun, unuafoje en kvar jaroj, io alia atingis la ludnivelon de Houdini. Ne unu, sed du motoroj leviĝis kun legitima defio al la alfa-hundo: Komodo kaj Stockfish. Kune ili aperis en la ĉefaj titoloj de la ŝakaj rondoj, ricevinte la du plej altajn poentarojn en la plej lasta Thoresen Chess Engines Competition (TCEC), super Houdini kaj multaj aliaj motoroj. TCEC estas rigardata, kontraŭ la deziroj de sia organizanto Martin Thoresen, kiel neoficiala mondĉampionado por ŝakmotoroj. La finalo de TCEC inter Komodo kaj Stockfish estis tre drama evento, pro multaj kialoj. Ne nur estis la unua fojo, ke tia finalo ne enhavis Houdini, sed ĝi ankaŭ okazis samtempe kun la decido de la homa Mondĉampionado de Ŝako en Ĉenajo, Barato.

Almenaŭ por ĉi tiu aŭtoro, la finalo de TCEC estis pli ekscita ol la homa ĉampionado. Stockfish kvalifikiĝis unue por la finalo sen perdi eĉ unu partion, dum Komodo kvalifikiĝis due sen malvenkoj kontraŭ Houdini. Post longa kaj forte batalita serio de 48 partioj, Komodo venkis en la finalo per mallarĝa diferenco super Stockfish. En drama turniĝo, la ĉefa programisto de Komodo, Don Dailey (kiu iam laboris ĉe MIT), ne vidis la triumfon; li mortis pro akuta leŭkemio en la sama tago, kiam la finalo komenciĝis. Lia partnero en la evoluigo de Komodo, la Grandmajstro Larry Kaufman, mem eksstudento de MIT, dediĉis la venkon al Don. Kune kun la nova programisto de Komodo, Mark Lefler, Larry publikigis la venkintan version de Komodo sub la nomo Komodo TCEC, por aro de adeptoj, kiuj postulis ĝin kiel adoleskantoj en vico por koncerto de Justin Bieber. En kortuŝa gesto de kavalireco kaj admiro, la teamo de Stockfish, gvidata de la programistoj Tord Romstad, Marco Costalba kaj Joona Kiiski, ankaŭ publikigis la version de Stockfish, kiu venis due, sub la moknomo «DD», malkaŝa omaĝo al Don Dailey.

La trikapa batalo inter Houdini, Komodo kaj Stockfish en la lasta sezono de TCEC revivigis la entuziasmon pri komputila ŝako kaj instigis ian armilvetkuron, ĉar la teamoj malantaŭ ĉiu motoro preparas pli fortajn versiojn por la sekva TCEC, kiu komenciĝos malfrue en januaro. Larry Kaufman, rigardata kiel fakulo pri tio, kiel taksi ŝakpoziciojn, plene «instruis» al Komodo la metion. Rezulte, la ludo de Komodo en longaj partioj estas sensacie solida, gajnante laŭdon de mondnivelaj spertuloj kiel Boris Avrukh kaj Roman Dzindzichashvili. Por ne resti malantaŭe, la teamo de Stockfish utiligas la povon de malfermita fontkodo por kunvoki la kreivan forton de dekduo da programistoj disĵetitaj tra la mondo, kaj konstante testas novajn ideojn per nuba reto de komputiloj volontule disponigitaj de adeptoj de Stockfish, al kiuj plaĉas, ke Stockfish estas proponata senpage kaj ke ĝia kodo estas havebla en la reto.

Multaj atendoj ekzistas ĉe miloj da adeptoj tra la mondo: Ĉu Komodo konservos la kronon? Ĉu Stockfish pruvos la superecon de la malfermitkoda modelo? Ĉu Houdini rehavos kaj konservos la unuan lokon, kiun ĝi tiom longe ĝuis? La respondoj al tiuj demandoj ankoraŭ estas vidotaj. Sed, negrave pri la rezulto de la sekva TCEC, la klara gajninto de ĉi tiu nova rivaleco estas la mondo de ŝako, kiu nun havas aliron — eĉ senpagan — al altnivelaj ŝakanalizaj iloj, kiuj ŝajnis neeblaj antaŭ nur unu generacio.