Pri la 10-a de novembro
Maŝintradukaĵo de la originalo, ankoraŭ ne reviziita de la aŭtoro.
Originalo en la hispana
Fragmento de parolado de 2004
(...) Pli ol du jarcentojn poste, la 10-an de novembro 1821, deklarante sin sendependa de la hispana imperio memstare, sen ies ajn subteno (kiel sendefenda Davido antaŭ la imperia Goliato), Los Santos donis la ekzemplon de senlima persistemo, kiu eksplodigis la proksiman sed stagnantan liberigan heroaĵon de la tuta patrujo. Tio gajnis al nia humila Villa la titolon “Heroa Urbo”. Oni diras, ke la neproporcia kuraĝo de la patriaj herooj de Los Santos profunde kortuŝis la “Liberiganton” Simón Bolívar.
La historio ne estas libera de ironioj: la urbo Natá, kiu estis la plej granda malamiko de Los Santos en la momento de ĝia fondiĝo, iĝis ĝia plej granda aliancano, kiam La Villa deklaris la sendependecon de Hispanio du jarcentojn kaj duonon poste. Sen la decidita milita kaj politika subteno de Natá, la kuraĝa salto de fido, kiun faris la homoj de Los Santos la 10-an de novembro, estus kolektiva memmortigo. La sendependeco de Natá estis deklarita de Francisco Gómez Miró kvin tagojn poste, eĥante la geston de Los Santos kaj daŭrigante la ĉenreakcion, kiu atingos la Ĉefurbon por akceli la finon de la hispana subpremo en la Urbo Panamo la 28-an.
Las Tablas, siaflanke, agnoskas la Krion de La Villa kaj proponas sian union al Don Segundo Villarreal la 8-an, tamen ne de novembro, sed de februaro de la sekva jaro, en letero, en kiu gravuloj agnoskas, ke tiu urbo “neniam kuraĝis deklari sian intencon”.
Fininte ĉi tiun trarigardon de la historio de Los Santos, mi volas profiti la gravecon, kiun ĉi tiu podio donas al miaj vortoj, por sendi respekteman mesaĝon al la nuna Prezidanto de la Respubliko. Sinjoro Prezidanto: nia kara kaj heroa Villa de Los Santos estas la escepto al multaj reguloj. Ĝi estis escepta en sia fondiĝo, el kiu ŝprucis Azuero kiel kultura ento, kies influo regas ankoraŭ hodiaŭ. Ĝi estis escepta denove en sia deklaro de sendependeco de Hispanio, koncipita individue, tiel inda kiel riska, danke al kiu la tuta Istmo kontaĝiĝis per libereco, firmiĝante kiel aparta lando. Evidentas, sinjoro Prezidanto, ke tiu tradicio de rompado de la establitaj skemoj, kiam la realo igas ilin malaktualaj, serĉe de libereco, bonfarto kaj progreso, enradikiĝis en la kolektiva spirito de La Villa ekde la tago de ĝia fondiĝo kaj donis al ĝi 252 jarojn poste la kuraĝon leviĝi antaŭ ĉiuj kontraŭ la subpremo de la ibera Krono. Tiu kuraĝo restas netuŝita ankoraŭ hodiaŭ.
Mediti pri la signifo de nia historio, pri tio, kiuj ni estas kaj kien ni iras, kompreni nian pasintecon por konstrui nian estontecon, estas pli grave por la nacio ol pliigi la fluon de turistoj al la interno de la Respubliko dum semajnfino. Oferi la nacian identecon pro merkantilismaj konsideroj estus eraro. Ne permesu, sinjoro Prezidanto, ke dum via ofico oni malsanktigu la daton de la 10-a de novembro. La dato de la Krio de Sendependeco ne devas esti “ponta tago”: oni ne povas festi la 15-an tion, kio okazis la 10-an. Mi invitas vin teni dum la kvin jaroj de via ofico la politikon, ke la 10-a de novembro neniam estos “ponta tago”, ke oni ĉiam festos ĝin en la sama glora dato, kiun elektis la kuraĝuloj por leviĝi kontraŭ la subpremo.
Por fini, mi volas ripeti la frazon de la eminenta profesoro Milcíades Pinzón, kompletigante ĝin jene: La Heroica Villa estas la historia ĉefurbo de Azuero kaj la lulilo de la panama libereco.
