Heredaĵo

Kvankam la historio de mia frato Pablo Montero estas malsama al la mia, la profesio, kiun li celis, estas same digna kaj oferema kiel tiu de ĉi tiu kompatinda kampara instruisto: tiu de vilaĝa kuracisto. Ne nur li servis dum jardekoj milojn da malsanuloj en la montoj de El Bijao, sed per la fruktoj de sia peno li pagis mian edukadon kiel instruisto, kiu siavice ŝanĝis al pli bone multajn vivojn en nia kampara lernejo.

Pablo sciis je la dek du jaroj, ke li volas studi medicinon, kiam li konatiĝis kun Doktoro Gonzalo Zayas, kirurgo edukita en Bogoto kaj poste en Bolonjo, kiu pilgrimis dum tri jardekoj tra ĉi tiuj montoj, kuracante ĉiun malsanon, kiun la medicina scienco tiam kapablis sanigi. Sinjoro Gonzalo, ankaŭ de malriĉa deveno, siatempe estis gajninta per la brileco de sia cerbo la simpation de la Rektoro de la Universitato de Bogoto, kiu fariĝis lia gardanto kaj pagis liajn studojn. Eble pro tio li sentis sin ŝuldanta al la vivo kaj konsumiĝis prizorgante la aliajn por repagi ĝin. Li rezignis pri riĉeco, rifuzante la okazon esti kuracisto en Romo, kaj revenis al Kolombio por servi la patrujon. Sed iu malica deĵoranta politikisto ekzilis lin al Bocas del Toro, ĉar li publike pledis por la libereco. En la Istmo li praktikis kirurgion en la vilaĝetoj de la plej densaj kaj senhelpaj montoj. Bona samariano de la bisturio, li kronis jardekojn da sindonemo per sanktula morto, ĉar eĉ per la lasta spiro li antaŭzorgis la bonon de miloj da vivoj.

Li alvenadis al nia vilaĝeto rajdante arĝentgrizan azenon, ĉiujn du aŭ tri monatojn, el Dio scias kiu alia mizera vilaĝaĉo, kaj tendumis en la placeto dum semajno. Li kuracis tiun, kiun li povis, farante miraklojn per magraj iletoj kaj malabundaj medikamentoj. Kiu povis, pagis al li per kokinoj, kutaroj1 aŭ sankoĉoj2; kiu ne, per benoj kaj kisoj sur la mano. Li neniam forpuŝis pacienton. Poste li foriris laŭ la montaraj vojoj, direkte al la sekva vilaĝeto.

Pablo, tiam malpura knabeto, ne disiĝis de li dum la mallonga restado. Al li plaĉis rigardi la malsanulojn kuŝantajn sur la tabloj, dormigitajn per etero, kun la ventro malfermita kaj pulsanta, dum doktoro Zayas ripetis per artistaj manoj la ĉiutagan miraklon mildigi la doloron kaj redoni la sanon. Mian fraton ne naŭzis la sango; li eĉ helpis boligi la instrumentojn sur fajrejo apud la rivereto.

Nokte, ĉar la Doktoro dormis subĉiele, Pablo kuŝiĝis kiel hundeto ĉe la piedo de lia hamako, kaj turmentis lin per demandoj pri tio, kion li vidis dum la tago. Kiel nomiĝas tiu intesto, kial li fortranĉis de Tiu-kaj-tiu tiun parton, kaj kiel nomiĝas “tiu metala aferaĉ’, kiun oni ŝovaĉas en la ventr’ de l’ pacient’ por eltiri ekster la haŭton”. La Doktoro pacience respondis, kaj ŝajne ĝuis la interparoladon, kiun trudis al li la friponeto, kontraŭ malpli da horoj de ripozo. Mi kredas, ke li rekonis en la krudeco de la eta sovaĝulo la ekbrilojn de natura inteligenteco.

— Kaj kio vi estos, kiam vi estos granda? — li demandadis lin.

— Mi volas est’ kiel vi, sinjo’ — respondadis Pablito.

— Do vi devos multe studi kaj ricevi bonajn notojn.

Mia frato, instigita de la flata ebleco esti kiel tiu sia idolo, studis ĉe la malabunda lumo de la guaricha3 kaj elstaris en la grupaĉo de subnutratoj, kiun ni formis kiel la lernantaro de la vilaĝeto.

Iun nokton, kiam la Doktoro revenis de prizorgado de akuŝantino, lin mordis terciopelo, terura serpento, kiu abundas en ĉi tiuj montoj, kies veneno en mallonga tempo povas fini la vivon de homo. Li estis kliniĝinta por preni ion de la tero kaj, per vipa ekbato, la reptilio kisis lian karnon. Pablito alportis la novaĵon al la vilaĝo: “la doktó’ mortas, iu bestaĉ’ lin mordis”.

Du viroj metis lin sur la azenon kaj portis lin ĝis la kapelo. Kun la kruro brulanta pro doloro, la Doktoro petis al Pablo, ke li serĉu en la valizeto flakoneton da kontraŭserpenta serumo. Sed la tragedio ne lasis eliron: la timigita azeno surpaŝis la valizeton, rompante la flakonon. “Ili voku per radio la urbon — ordonis la Doktoro —, ili petu de la Hospitalo serumon kontraŭ terciopelo”. La tiama instruisto dissendis per radio la mesaĝon. “Oni diras, ke ĝi alvenos post malpli ol unu horo — li informis —. Oni sendos per aviadileto flegiston kun la serumo”.

Du rajdantaj viroj foriris por ekbruligi ŝtiparojn laŭlonge de la paŝtejo, kiu servis kiel surteriĝa strio. La fajro indikus al la piloto la lokon por la nokta surteriĝo. Pablito, nekapabla esti senutila, ekforiris — guaricha en la mano — por ankaŭ ekbruligi fajrojn. Kaj estas ĉi tie, kie la malfeliĉo ulceriĝas, kie la destino tordas la planojn, aŭ rektigas ilin, laŭ kiel oni volas vidi tion. Ĉar Pablo, irante tra la herbejo en mallumo, metis la manon en arbuston kaj timigis alian terciopelo, kiu, anstataŭ fuĝi pro la fajro, turniĝis kaj mordis lin. Kvankam la mordo estis oblikva, la veneno baldaŭ efikis.

Nekredante la teruran sorton de tiu tago, la Doktoro vidis alveni al la kapelo la livide palan knabon, portatan de la samaj du fortuloj, kiuj kelkajn minutojn antaŭe alportis lin mem.

— Kaj kio diable okazis al vi, mukulo? — demandis la Doktoro, tremanta kaj jam ŝvelinta.

— Ankaŭ min mordis la bestaĉ’ — respondis Pablo, svenetanta.

Iom poste aperis la flagrado de la lumo de la aviadileto, efemera astro en la stelplena ĉielo. La aparato glitis super la ebenaĵo, saltante kiel sovaĝa ĉevalido laŭlonge de la koridoro de fajroj.

La malĝoja mieno de la flegisto, kiam li eniris la kapelon, indikis al la Doktoro la gravecon de lia stato. Jam pasis preskaŭ unu horo de post la mordo, kaj la veneno forte frapis. Informite pri la katastrofa koincido, la flegisto plenigis injektilon kaj, serĉante la vejnon de la Doktoro, flustris en lian orelon:

— Ĉi tiu estas la sola flakono da serumo, kiun ni havis en la hospitalo, Doktoro. La pluvsezono estis terura. Mi tuj injektos ĝin al vi...

— Ne, Lucio — ordonis Gonzalo Zayas al la flegisto, per mallaŭta voĉo —. Injektu ĝin al la knabo.

Se Pablo estus kompreninta tion, li estus rifuzinta tiun oferon, sed li apenaŭ plu estis konscia. La efiko de la veneno estas pli feroca en la malgranda korpo de infano. Kiam mia frato vekiĝis, horojn poste, la Doktoro jam mortis. “La serumo, kiun oni injektis al li, ne helpis”, oni mensogis al li komence. Sed tagojn poste oni diris al li la veron, transdonante al li noton, manskribitan de la flegisto, diktitan de Doktoro Zayas sur la mortolito.

“Vi estos bona kuracisto iam, mia fidela amiko”, diris la papero, per vortoj hodiaŭ iom forviŝitaj de la larmoj de la knabo. “Mi jam pagis mian ŝuldon. Nun vi devas preni ĉi tiun krucon kaj esti la gardanto de la sano de viaj fratoj. Sur ĉi tiu altaro vi oferos viajn noktojn. La soleco kaj la studado estos via ĉiutaga pano; la menso kaj la firma pulso, viaj kirurgaj iloj. Savu multajn vivojn, Pablito, eĉ se tio kostos al vi la vian. Donu vin pro amo al viaj fratoj en servo kaj helpo, por la komuna bonfarto. Ĉiuj aliaj klopodoj estas homaj vantaĵoj”.

Ne nur li lasis al li la inspiron, sed ankaŭ la rimedojn por plenumi lian sonĝon. Tiu noto havas en la konsultejo de mia frato pli elstaran lokon ol lia diplomo de kuracisto de la Universitato de Bolonjo. Li iradas pilgrime en la montoj, servante per sia scienco, kiel faris lia antaŭulo, tiujn, kiuj havas nenion en ĉi tiu vivo.

Gonzalo Zayas mortis ŝvelinta, konsumita de la doloro, dum Pablo apud li resaniĝis dormante. Mia frato konfesis al mi jarojn poste, ke en sia deliro li vidis lin veni — kiel anĝelo, kiu descendas el inversa abismo — por eltiri lin, per sia mano, el la mallumo.