La fikcio kiel celo

En unu el la plej potencaj scenoj de sia ĉefverko, Melville priskribas ŝarkon, kiu, letale vundita kaj frenezigita de la sango de baleno, voras siajn proprajn internaĵojn ripete. La senfineco estas reprezentata per serpento, kiu mordas sian voston, per cirklo kaj per rubando de Moebius, kiu, kiam ni trairas ĝin, kondukas nin reen al la sama punkto.

La sama forto de tiuj bildoj, de la estaĵo, kiu nutras sin per sia propra internaĵo, fermante la ciklon de la vivo en fina vortico, kiu estas ankaŭ komenco, troviĝas en la fundo de la libro de Jaramillo Levi titolita “En un instante y otras eternidades”, kiu meritis la Premion Miró pri Novelo en 2005.

Priskribi ĉi tiun verkon kiel metafikcian estas fari eraron de profundo: la metafikcio kreis ĉi tiun libron. En la unuaj paĝoj ĝi naskas sian bildon kaj rigardas sin en la spegulo de siaj propraj okuloj. Poste ĝi komencas la plenumon de sekvenco de permutoj kaj kombinoj, kiuj elĉerpas ĉiujn dimensiajn variantojn de la metafikcio, de la teksto, kiu nutras sin mem.

En iu novelo, la rolulo fariĝas leganto; en la sekva, estas la leganto, kiu transformiĝas en rolulon. Poste la pasinteco aliiĝas en estontecon, la fantazio en realon, la amo en malamon, la ĉiutageco en ridindecon, la viktimo en murdiston, la vivo en morton, la sonĝo en maldormon, kaj tiel senfine.

Poste la procezo ripetiĝas inverse. La rakonta ciklo gigantiĝas de interne, eĉ en la tekstoj plej etaj laŭ longo, kaj ĉirkaŭvolvas nin kaj voras ankaŭ nin. En la interno, ni konstatas - kiel ĉe la fraktaloj - ke la komplekseco ne cedas.

Se iam libro estis verkita por verkistoj, ĉi tiu estas tia. Nur verkistoj aprezas la tutan magion, ĉar kontemplante la kuniklon kaŝitan en la ĉapelo, kaj antaŭvidante la trukon, kiun ili kredas koni, fine ili rimarkas, ke la ĉapelo fariĝas abismo kaj la kuniklo lumo, kaj ke la magio plenumis sin mem antaŭ nia nazo kaj rigardas nin sorisante.

La legantoj, kiuj estas ankaŭ verkistoj, sentos ĉi tiun libron pli forte, pli sia, ĉar eĉ vidante la mekanismon ili ne elĉerpas ĝin, kaj eĉ antaŭsentante la surprizon ili surpriziĝas. Jaramillo Levi tiel realigas sian intencon sen ŝajna peno. La fikcio estas lia celo, kaj la metafikcio estas nenio pli ol la rimedo.

Ĉar la fikcio, kiun li serĉas kaj trovas en siaj tekstoj, ne estas tiu, kiun oni verkas aŭ legas, recenzas kaj enmetas en antologiojn. Ĝi estas tiu, kiun oni spiras, tiu, kiun oni sentas pulsi en la tempio, kiam la plumo reflektis sur la papero ekbrilon, kiu sekundojn antaŭe vivis en la menso, kaj eĉ pli frue ekzistis en iu sekreta loko, embrio de ideo, ŝarko letale vundita, malsata kaj freneza, kiu voras sin mem en la spegulo de la akvo.