Antaŭparolo al la libro ‘Vivencias y poemas’, de Doña Raquel Muñoz de Franco

Ekzistas kelkaj skribaĵoj, kiuj, kiam oni legas ilin, produktas en la koro la senton, ke ili estis skribitaj kun dia asistado. Mi citas kiel ekzemplon la profundajn biblikajn tekstojn de la Nova kaj Malnova Testamento, tiel mirindajn, ke la triono de la homaro atribuas al ili dian aŭtorecon, ĉar oni opinias, ke neniu homo, eĉ ne artisto de la plumo, povus estinti kapabla skribi ilin per sia propra forto. Mi citas ankaŭ kiel ekzemplon la verkaron de la libanano Khalil Gibrán, laŭ mia kompreno la plej granda poeto de ĉiuj tempoj, en kies verkaro la voĉo de supera Saĝo parolas tra simpla homo, sentema al la beleco. La listo de inspiritaj skribaĵoj inkluzivas verkojn de ĉiuj rasoj, ĉiuj tempoj, ĉiuj lingvoj kaj ĉiuj kredoj. La komuna denominatoro en ĉi tiu afero estas, ke en tiuj verkoj la dia Inspiro estas, senescepte, la Vento, kiu impulsas la velojn kaj veturigas la kreivon de la verkistoj. Tiel, legante ĉi tiujn grandiozajn tekstojn, kun poezia formo kaj profeta enhavo, oni havas la certecon, ke la dia Mano movis la homan, dum ĝi tenis la plumon, por alporti al ni, la resto de tiu homaro, ian gravan mesaĝon aŭ ian transcendan instruon.

Tiu sento, ke oni legas Revelacion, estis tio, kion multaj el la poemoj de ĉi tiu verko produktis en mi, precipe la poemoj centritaj sur la Naturo kaj la Ekologio.

Por ni, kiuj amas Doña Raquel, la tuta libro estas magia kaj plena de signifo. Sed sendube, el la perspektivo de leganto sen emociaj ligoj kun la aŭtorino, la plej granda merito de ĉi tiuj skribaĵoj estas la impona profeta spirito de iliaj instruoj kaj ekologiaj avertoj, kelkaj skribitaj antaŭ pli ol kvardek jaroj! Tra ĉi tiuj poemoj dediĉitaj al la Naturo, troviĝas senfina nombro da saĝaj avertoj de granda nuna aktualeco, kiaj tiuj pri la neceso konservi la Naturon kiel vojon por protekti kaj subteni la Vivon, pri la ekvilibro de la specioj, pri ne detrui la arbarojn kaj reforestigi la tuŝitajn zonojn, kaj pri Ami la Naturon kiel lastan kaj liberigan filozofion.

Ĉi tiu riĉeco de antaŭaj scioj donas al la libro profetan aŭron, lasante al nia racio du eblajn opciojn: aŭ la aŭtorino posedas eksterordinaran intuicion, kiu ebligis al ŝi antaŭi je triono de jarcento la Ekologian Revolucion, kiun ni hodiaŭ vivas, aŭ ia blovo de dia Inspiro impulsis la velojn de ŝia kreivo en la momento de skribi la poemojn de ĉi tiu kolekto.

Ĉi tiu libro, krom kolekti la travivaĵojn kaj la poemojn de la aŭtorino, produktoj de streba kaj profitodona vivo, sukcesas ankaŭ priskribi al ni la iompostiompan evoluon de la Valo de Tonosí, ekde kiam ĝi estis paradizo fermita de densaj kaj danĝeraj ĝangaloj, ĝis hodiaŭ, kiam ŝoseoj trairas ĝin laŭlonge kaj laŭlarĝe de ĝia amplekso. Kaj ĝi rakontas al ni, kiel tiu evoluo de la komunikaj vojoj samtempe produktis la ekonomian progreson de la vilaĝoj, kaj la konsekvencan detruon de la ĉirkaŭaj naturaj riĉaĵoj.

La verko dividiĝas en tri partojn. La unua parto inkluzivas Historian kaj Geografian Skizon de la Valo de Tonosí, sekvatan de konciza kaj tre interesa resumo de la agadoj, kiujn en Tonosí plenumis la aŭtorino, Doña Raquel Muñoz de Franco, kaj ŝia edzo, d-ro Joaquín Pablo Franco Sayas. En ĝi la leganto estas preparata por kompreni la spiriton kaj la kialon de la poemoj de la dua parto de la libro. La poemoj estis klasifikitaj laŭ sia temo, en kvar grupoj, por la pli bona temeca disvolviĝo de la kolekto. La tria kaj lasta parto de la libro enhavas kelkajn aldonaĵojn, kiuj donas definitivan formon al la verko, prezentante interesajn informojn pri la poemoj, la aŭtorino kaj ŝia medio.

Estas kurioze, ke la aŭtorino, naskita en Ĉilio, venis ami nian panaman grundon, aprezi ĝin kaj prizorgi ĝin, multe pli intense ol la plimulto de la panamanoj. Ŝi, mirigita antaŭ la abundo de la Tropiko, enamiĝas al nia faŭno kaj flaŭro, kaj venas senti sin plene panama, kiel malkaŝas al ni la jena fragmento de ŝia poemo:

Tiel, perceptante kiel la Tero iom post iom mortas, frapata de la homo, ŝi decidas fariĝi protektanto de la Naturo, plantante novajn arbarojn kaj konsilante siajn samtempulojn pri kiel konservi la naturajn rimedojn.

Enrique Grau diras al ni: “La verko de artisto estas ia taglibro; tie reflektiĝas lia tuta vivo”. Tio estas speciale vera en la kazo de Vivencias y Poemas (Travivaĵoj kaj poemoj). Ĉiu grava paŝo, ĉiu etapo de kresko en la vivo de la aŭtorino reflektiĝas en poemo. Ŝia vekiĝo antaŭ la naturo de nia lando, ŝia kreskanta amo al la Tero, ŝia unua nepino, ŝia admiro por la poĝero1, ŝia resaniĝo de kancera tumoro, la tragika morto de amata persono... fine, ĉio, kio influis ŝian manieron pensi kaj vivi, reflektiĝas en ĉi tiuj poemoj.

Farante analizon de la kolekto, oni malkovras tre interesajn trajtojn, kiuj meritas esti menciitaj aparte.

La plej evidenta kaj okulfrapa el ili estas, ke la aŭtorino profunde identigas la Kreinton kun la Kreitaĵo, kaj diras al ni — tre trafe — ke Dio ĉeestas en la Naturo, kiu ĉirkaŭas nin, kaj ke ni neniam trovos lin en templo, se ni ne scias vidi lin unue en la grandiozeco de la arbaroj kaj ĝangaloj, en la ĝermado de semo, en la amo de patrino por sia infano, kaj en la Vivo mem. Pro tio ni rimarkas certan similecon inter la filozofio prezentita en ĉi tiu verko kaj la ĝajnisma filozofio, kiu predikas la respekton al ĉiuj formoj de vivo, ĉar ĝi konsideras ilin same valoraj kiel la homa vivo.

Ankoraŭ pli interese estas malkovri, ke la poemo ¡Dios está aquí! (Dio estas ĉi tie!), skribita en 1980, enhavas aserton, kiu perfekte kongruas kun la plej lasta Scienca Modelo, kiu provas klarigi la originon de la Vivo. Mi prenos strofon el la poemo kiel ekzemplon. La strofo diras:

La sciencistoj ankoraŭ ne sukcesis klarigi la originon de la Vivo uzante la Evoluan Modelon — pro kialoj, kies prezento superas la celon de ĉi tiu antaŭparolo —, nek sukcesas klarigi ĝin per la Kreisma Modelo. Pro tio kelkaj el ili (inter kiuj troviĝas estroj de NASA) prezentis novan Sciencan Modelon nomatan Modelo de la Evolua Kreismo, kiu proponas, ke la Vivo sur nia planedo aperis per volo kaj agado de Dio (Supera Inteligenta Energio), kiu funkciis per la generado kaj inteligenta evoluo de la vivantaj estaĵoj, ekde la komencoj de la Tero ĝis hodiaŭ. Ĉi tiu Modelo komencis publike disvastiĝi en ĉi tiu jardeko, kaj pro tio Doña Raquel Muñoz de Franco, klare prezentante ĉi tiun ideon en sia poemo, antaŭis ankaŭ, pli ol jardekon, ĉi tiun eventon.

Ni povas rimarki, ke la sciencaj scioj de la aŭtorino de Vivencias y Poemas, anstataŭ ĝeni ŝian poezion, helpas ŝin esprimi ĝin pli klare. Tion evidentigas la jena frazo, eltirita el la poemo Vieja Tierra (Maljuna Tero):

Ni rimarkas, kiel la termino saprofitoj, de uzo preskaŭ ekskluziva en la Biologia leksikono, estas enkrustigita en la verson, riĉigante la redakton kaj la koloron de la poemo.

Alia trajto, kiu elstaras en la verko, estas, ke Doña Raquel, profunda koninto de la kampara laboro, altigas la kuraĝon kaj la persistemon de la viro, kiu faligas la arbaron por nutri sian familion, kaj samtempe pledas por la protekto de ĉi tiuj arbaroj. Kaj tiel devas esti, ĉar kiel oni povas kulpigi la kamparanon pri gajni la ĉiutagan panon en la sola maniero, kiel li scias fari tion? Por instrui ĉi tiujn virojn, la poemoj enhavas fine instruon, kiu montras al ili la manieron profiti la rimedojn de la Tero sen formortigi ilin, redonante al ĝi ĉion, kion ĝi donas al ni; ekzemple, plantante novajn arbojn, kiuj anstataŭu tiujn, kiuj estas dehakataj.

La poemoj ne estas konstruitaj kun perfekta rimo kaj ritmo, ĉar tio ne estas la celo. La celo estas porti, tra la voĉo de la verkistino, kanton de altigo de la vivo, kiu ĉirkaŭas nin, kaj krion de doloro por la vundita Naturo. Ĝi estas la voĉo de la Tero, kiu petas protekton kaj respekton.

Antaŭ ol la legantoj penetras la refreŝigan aventuron legi tiel fascinan verkon, estas utile, ke ili konsideru la jenajn indikojn pri la majuskloj kaj la metaforaj signifoj de kelkaj vortoj.

La majusklaj literoj personigas tiujn aferojn, kiuj posedas apartan forton aŭ signifon en la poemo, sukcesante doni al ili propran, difinitan kaj humanigitan identecon. Tio donas al la poemo apartan magion, kiu iom memorigas nin pri la mitologio de la romia, greka kaj skandinava civilizacioj, kiuj same donis individuan personigon al senvivaj objektoj kaj naturaj fenomenoj, kiel la Fulmo, la Monto, la Tago kaj la Nokto. Persone, mi sugestas, ke la legantoj atentu aparte pri tiuj vortoj, kiuj aperas per majuskloj en la poemoj, ĉar sendube ili kaŝas pli profundan signifon.

Aparte — sed kun egala intenco —, krom la majuskloj en personigitaj vortoj, ekzistas metafora signifo aŭ metafora ligo inter certaj vortoj kaj ne evidentaj konceptoj. Mi citas tri ekzemplojn, kvankam ekzistas multegaj aliaj, kiujn la legantoj trovos dum la legado de la poemoj:

La manoj reprezentas la vivmanieron de la persono. Tiel, ni povas trovi mildan kontraston inter la poemo Mis Manos (Miaj Manoj), en kiu la aŭtorino priskribas rekte la turniĝon, kiun kaŭzis en ŝia maniero vivi ŝia renkonto kun la kamparo kaj kun la tropiko; kaj la poemo Las Manitas de mis Nietos (La Manetoj de miaj Nepoj), en kiu ŝi spekulacias pri la estonta vivmaniero de siaj etaj nepoj, reprezentante per la manoj la okupon aŭ la apartan talenton de la persono.

La Vivo reprezentas du aferojn: unue, ĝi reprezentas la biologian fenomenon mem, en ĉiuj ĝiaj aspektoj (homa, besta kaj vegetaĵa), kaj en ĉiuj ĝiaj fazoj (naskiĝo, kresko, reproduktado kaj morto); kaj due, ĝi reprezentas la misteran kaj sekretan Esencon, kiu kaŝiĝas malantaŭ la generado de la fizikaj manifestiĝoj de la viva fenomeno.

La Tero reprezentas almenaŭ kvar konceptojn: unue, tiun de la ina aspekto de la Naturo, (kion la Orienta filozofio konas kiel Yin, Patrino, kiu donas kaj subtenas la vivon, fekundigita de la Patro Yang, kiu estas la Suno aŭ Dio mem); due, tiun de la kultivebla grundo, kiun la homo produktigas per sia peno kaj Amo; trie, tiun de la ĉiela korpo, en kiu ni loĝas, elmovita el sia natura ekvilibro pro la detruo de la Naturo; kaj kvare, tiun de la lasta rifuĝejo de la lacaj korpoj, eterna, malluma kaj trankvila ŝirmo.

Faritaj ĉi tiuj komentoj kaj klarigoj, la leganto estas preta gustumi plene ĉi tiun kolekton de Vivencias y Poemas, aprezante ĝin laŭ ĝia ĝusta valoro. Mi esperas, ke ili ĝuos ĝin same kiel mi.