La premo de la belo

Sekvas la respondoj, kiujn Roberto Pérez-Franco donis al la demandaro de Fulvia Morales del Castillo, por la Antologio “Cuento que te quiero cuento” (Novelo, kiel mi amas vin, novelo).

1. Rakontu al ni mallonge pri via tre aparta koncepto de la novelo kiel literatura ĝenro.

Mi kredas, ke la mallonga prozo de la novelo donas al ĝi unikan forton, malfacile atingeblan en la amplekso de la romano kaj la abstrakteco de la poezio. Bona novelo neniam forgesiĝas; la vortoj forviŝiĝos el la menso, sed la sento, kiun ĝi kaŭzas al ni, daŭras dum la tuta vivo.

2. Kial vi skribas novelojn kaj, el tiuj, kiujn vi ĝis nun publikigis, kiuj estas viaj plej ŝatataj kaj kial?

Mi dediĉas al la praktikado de la novelo pli da energio kaj tempo ol al aliaj ĝenroj, ĉar mi sentas, ke ĝia frapa forto pli fidele komunikas la emociojn kaj ideojn, kiuj premas la koron de tiu, kiu ĝin skribas. El tiuj, kiujn mi ĝis nun publikigis, mia plej ŝatata estas La Intrusa (La entrudulino), ĉar mi kredas, ke ĝi kombinas baldaŭecon kaj surprizon. La plej ŝatata de la kritikistoj, tamen, estas la novelo Vida (Vivo), kiun mi skribis antaŭ multaj jaroj.

3. Kiel okazis via eniro en la literaturan mondon, kiel leganto kaj kiel verkisto?

Mi komencis legante kiel infano. La libroj estis miaj infanaĝaj kunuloj. Amiko de mia patro, Eustorgio Chong Ruiz, skribis novelojn pri La Heroica Villa, kiuj estas kiel perloj por tiuj, kiuj konas ĝin. Tiuj tekstoj fascinis min kaj devigis min skribi en tiu stilo por malŝarĝi la premon de la belo en la spirito, de la somera brizo, de la viola ĉe la noktiĝo.

4. Ĉu vi povus komenti al ni vian vizion pri la nuna nacia novelverkado kaj kiaj estas viaj atendoj pri ĝia evoluo?

La novelo floris en Panamo dum la lastaj jardekoj, parte danke al la senlaca laboro de Enrique Jaramillo Levi. Ĝia evoluo promesas doni multe pli da fruktoj, precipe pro la fluo de bonaj junaj novelistoj, kiuj povos kulturi sian stilon dum jardekoj da praktikado ĝis atingi en la matureco nivelon de elstareco, kiu superas la atendojn de malgranda lando kiel Panamo.

5. Ĉiu verkisto estas nepre atenta leganto. Kiuj estas la verkoj, kiujn vi plej taksas, ĉu pro tio, ke ili helpis formi vin, ĉu simple ĉar ili lasis gravan postsignon en via intelekta kaj homa evoluo?

Miaj plej ŝatataj noveloj venas el la plumoj de Edgar Allan Poe, Jorge Luis Borges, Raymond Carver, Frank O'Connor, Shirley Jackson, Ann Beattie, Heinrich Böll, Dorothy Parker kaj Katherine Mansfield, inter multaj aliaj. La novelo estas neelĉerpebla, kaj la ege ampleksa specimeno de ĉefverkoj de la moderna novelverkado estas pruvo de tio.

6. Laŭ via takso, kial estas fundamente, ke ekde malgrandaj oni enkultivu al la junuloj la legadon de bonaj literaturaj verkoj? Kion fakte faras la literaturo por iu, kiu komencas ekrigardi la mondon?

La literaturo devas esti plezura, kaj mi ne scias ĝis kiu grado ĝi povas esti trudita: la ekzemplo estas la plej bona instruisto. Se la infano vidas, ke liaj mentoroj ĝuas la legadon, kaj ke libroj ekzistas en lia ĉirkaŭaĵo, li trovos en ili rifuĝon kaj konsolon. La celo de la literaturo estas spirita plezuro. Se ĝi ne ĝojigas la animon, literatura verko ne plenumis sian celon. La literaturo aldonas profundecon, kaj senton de magio, al la ĉiutaga.

7. Kion vi rekomendus al la junuloj, kiuj ekde frua aĝo sentas inklinon al kreiva skribado; aŭ ĝenerale al iu sentema homo, kiu, pro iu kialo, ankoraŭ ne tute eniris en la mondon de la bonaj libroj?

Ilin mi invitus eksperimenti. Studoj pri la menso indikas, ke jardeko da laboro necesas por akiri majstrecon en kampo de la homa agado. Kelkaj junaj verkistoj senkuraĝiĝas, vidante, ke iliaj unuaj tekstoj ne plenumas iliajn atendojn. Tio estas eraro. La verkisto neniam finas lerni, kaj devas esti pacienca, avide legi la plej bonajn verkistojn, kaj studi ilian enhavon kaj formon.